Objavljeno u "Danasu" 19. avgusta 2008. 

Problemi oko priznavanja Makedonske pravoslavne crkve

DRŽAVA NE RADI SVOJ POSAO

   Ponovno otvaranje pitanja priznavanja MPC povezano je sa najnovijim nastojanjem Makedonije da se izbori za priznavanje ustavnog imena države. Predsednik makedonske vlade g. Nikola Grueski pisao je posredniku Ujedinjenih nacija pred početak nedavnih pregovora sa Grčkom da su koreni problema vezanih za priznavanje MPC u otporu Grčke pravoslavne crkve s kojom se solidarisala SPC. Par dana kasnije predsednik Makedonije g. Crvenkovski izjavio je da bi o rešenju svog statusa MPC trebalo da raspravlja samo sa SPC, a ne i sa Grčkom pravoslavnom crkvom. Makedonske vlasti su time obnovile pitanje statusa MPC. U svakom slučaju, SPC ima puno pravo da u uslovima ustavom i zakonom određenih odnosa države i verskih zajednica samostalno procenjuje kakav će stav zauzeti prema različitim verskim zajednicama u Srbiji i van nje. U ovom smislu je i naš uvaženi stručnjak za verska i crkvena pitanja g. Živica Tucić izjavio agenciji Beta da je odvojenost crkve i države dobra i za crkvu i za državu, a da međucrkveni sporovi moraju da budu rešavani kanonskim putem.

Objavljeno u "Danasu" 12. avgusta 2008.

ZAKONI OBAVEZUJU I VLAST

   Reis Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini Mustafa Cerić nedavno je ocenio navodno mešanje vlasti naše države u unutarmuslimanski sukob u Srbiji kao "neprimereno" i "sramno". Reisa kao svog duhovnog starešinu priznaje jedna od dve sukobljene struje među muslimanima u Srbiji. Efendija Cerić propustio je da ukaže na osnovni problem vezan za odnos države i verskih zajednica. Ne tako davno sud u Strazburu doneo je presudu protiv Bugarske zato što su se njene vlasti stavile na stranu jedne od sukobljenih frakcija muslimana u ovoj zemlji. Sud je zamerio Bugarskoj na pristrasnosti, a mešanje svetovne vlasti u sukobe unutar verskih zajednica odredio je kao obavljanje njenih nadležnosti, insistirajući pri tom na nepristrasnom odnosu države prema sukobljenim frakcijama.

Objavljeno u "Danasu" 5. avgusta 2008. 

Različit odnos državne i pokrajinske vlasti prema nekim verskim zajednicama

SVAKO PO SVOM SPISKU

   Postoji izrazit nesklad između politike Vlade Srbije i stava Izvršnog veća Vojvodine prema nekim verskim zajednicama. Ovo je značajno i stoga što je stav prema verskim zajednicama, i posebno prema verskim manjinama, tesno povezan sa stavom prema pravima nacionalnih manjina: nesporno je da su ova poslednja neuporedivo razvijenija u Vojvodini nego u ostatku Srbije.

   Vojvođanska vlada (Izvršno veće) tražila je svojevremeno da se u spisak crkava koje Zakon o crkvama i verskim zajednicama prepoznaje kao tradicionalne uvrste i Rumunska pravoslavna crkva i Grkokatolička crkva. Prva od njih tesno je povezana sa ostvarivanjem nacionalnih prava pripadnika rumunske zajednice, a druga sa ostvarivanjem prava pripadnika rusinske i ukrajinske manjine. Beogradske vlasti nikada nisu uzele u razmatranje ovaj predlog Izvršnog veća. Sa svoje strane, vojvođanska vlada svake godine novčano potpomaže, pored ostalih, i rumunsku i rusinsku crkvu. No, sredstva kojima ona raspolaže neuporedivo su manja od onih koja "tradicionalnim verskim zajednicama" dodeljuje Ministarstvo vera.

Objavljeno u "Danasu" 29. jula 2008. 

Evropska konvencija o ljudskim pravima postavlja pred državu jasne obaveze

VLAST MORA RAZUMETI NOVE OKOLNOSTI

   Jugoslovenska levica (JUL) svojevremeno je kumovala osnivanju fondacija za borbu protiv alkoholizma, narkomanije i verskih sekti. Sekte su bile dežurni krivac, odnosno zvanično registrovana javna opasnost, i za postpetooktobarsku vladu. Savezni ministar vera Bogoljub Šijaković je ocenio da "problem sekti i njihov uticaj, pre svega zbog desetogodišnje blokade i opšteg siromaštva, nije toliki kao u zemljama tranzicije. Međutim, prisutan je i protiv njega će se savezna država boriti dvojako. Zakonima koji će sekte zabranjivati, kao u Nemačkoj na primer, i veronaukom u školama koja će biti brana između naroda i njih".

Objavljeno u "Danasu" 22. jula 2008. 

MINISTRU SE DVOSTRUKO PAMTI

   Novoj vladi treba dati vremena; no, kada je u pitanju izbor novog ministra vera, polemike su započele još pre nego što je profesor Bogoljub Šijaković stigao da bilo šta dobro ili loše uradi. Prema pisanju jednog beogradskog lista, njegovo imenovanje izazvalo je veliko nezadovoljstvo u Demokratskoj stranci. Istovremeno, Srpska narodna stranka iz Crne Gore ocenila je da je njegovo imenovanje za ministra vera Srbije "perfektno rešenje". Novi ministar vera poseduje iskustvo iz političkog života u Crnoj Gori, kao i iskustvo stečeno na nivou SRJ u čijoj je saveznoj vladi bio zadužen za verska pitanja. U to vreme stručne kompetencije za ministra vera osporavali su mu visoki činovnici srbijanskog Ministarstva prosvete. Ostao je upamćen po svom zalaganju da se Haškom tribunalu ne isporuče lica koja se nalaze u bekstvu pred zakonom i svojom interpretacijom veronauke u državnim školama (a ne slobode veroispovesti) kao osnovnog ljudskog prava.

Objavljeno u "Danasu" 15. jula 2008. 

VLAST NE SME DA BUDE ARBITAR

   Smena vlade donosi jedan interval u kojem se jasnije nego inače ocrtava ne samo prostor za širenje ljudskih prava i (u konkretnom slučaju verskih) sloboda, nego i prepreke koje se pred ovakvim nastojanjima postavljaju.

   Smederevska policija je tri nedelje pre izbora nove Vlade Srbije odlučila da pojača nadzor rimokatoličke crkve u ovom gradu. Vitraž na ulaznim vratima ovog hrama bio je za dve i po godine kamenovan pet puta. U Smederevu je više puta bio kamenovan i hram Hrišćanske adventističke crkve, a pravoslavna crkva bila je dva puta opljačkana. Policijske patrole su otkrile jedan broj počinilaca. Treba podvući da je pojačani nadzor bio iniciran iz policije, a ne iz samih napadnutih crkava, niti iz Ministarstva vera.

Objavljano u "Danasu" 8. jula 2008. 

Nova vlada ne može da trpi postojeći Zakon o crkvama

ŠIROK PROSTOR ZA PROMENE

   Hoće li, kada je reč o odnosu države i crkve, Tadić ostati veran sebi, a Dačić Miloševiću? Pošto su Ljajić i Ugljanin u istoj vladi, nema više razloga za podele unutar Islamske verske zajednice. Rumunija, Crna Gora i Makedonija nastavljaju da se ponašaju prijateljski uzdržano povodom aktivnosti verskih ili verskim nalik organizacija koje u svojim nazivima imaju imena njihovih većinskih naroda. Povlašćene ("tradicionalne") kao i diskriminisane verske zajednice ponovo su mudro i na opštu korist ignorisale političku izbornu utakmicu. Spoljnopolitičko okruženje je, uz dva poznata izuzetka, relativno stabilno. Nova vlada levog centra imaće dosta manevarskog prostora ukoliko proceni da je potrebno intervenisati u odnose države i verskih zajednica.

1. jul 2008. 

SAOPŠTENJE POVODOM ODUSTAJANJA OD MINISTARSTVA ZA LJUDSKA I MANJINSKA PRAVA

   Centar za razvoj civilnog društva (CRCD) sa vrlo ozbiljnom zabrinutošću konstatuje da je poslanička grupa "Za evropsku Srbiju" danas podnela amandman na Predlog zakona o ministarstvima kojim je predložila da resor za ljudska i manjinska prava ne bude posebno ministarstvo.

   Namera da se poslovi vezani za ljudska i manjinska prava povere Ministarstvu pravde višestruko je štetna.

   CRCD podseća da Srbija nije ispunila svoje obaveze iz Drugog evropskog partnerstva time što nije donela opšti antidiskriminacioni zakon, niti zakon o izboru i ovlašćenjima nacionalnih saveta nacionalnih manjina. Da je u poslednje dve godine postojalo Ministarstvo za ljudska i manjinska prava ovi bi zakoni verovatno bili doneti, a obaveze ispunjene.

Objavljeno u "Danasu" 1. jula 2008. 

Povodom jednog hitnog reagovanja Ministarstva vera

ISKUŠENJE DVOSTRUKE ULOGE

   Ministarstvo vera hitno je reagovalo na deo godišnjeg izveštaja Helsinškog odbora za ljudska prava koji se odnosi na verska prava i slobode u Srbiji. Mada Ministarstvo u svom saopštenju navodi da su za njega "prihvatljivi jedino stavovi, predlozi, zahtevi, molbe i sugestije koje upućuju same crkve i verske zajednice", njegova promptna reakcija na izveštaj jedne nevladine organizacije govori o povećavanju senzibiliteta za značaj organizacija civilnog društva.

   Ministarstvo u svom saopštenju iznosi neke tvrdnje koje protivreče stvarnosti. Nije tačno da su sve konfesionalne zajednice koje postoje u Evropi registrovane prema Zakonu o crkvama i verskim zajednicama; dovoljno je navesti Jehovine svedoke kojima Ministarstvo nije u zakonskom roku odgovorilo na zahtev za registraciju; treba pomenuti i permanentno nastojanje Ministarstva da administrativnim putem broj od približno 180 postojećih verskih zajednica svede na dvadesetak najposlušnijih.

Objavljeno u "Danasu" 24. juna 2008. 

Uz polemiku Ministarstva vera sa Helsinškim odborom

ČINOVNICI KAO TUMAČI ISTORIJE

   U svojoj polemici sa onim delom godišnjeg izveštaja Helsinškog odbora u Srbiji koji se odnosi na verska prava i slobode, Ministarstvo vera navodi da je "religijski sistem u Srbiji konačno uređen u duhu naše pravne, kulturne i državne tradicije, a istovremeno je usklađen sa novim demokratskim standardima i iskustvima." Ministarstvo ističe da su Zakonom o crkvama i verskim zajednicama tradicionalne crkve i verske zajednice, koje su 1945. bile "nasilno stavljene u položaj marginalnih građanskih udruženja", ponovo dobile "dostojanstvo javnih zajednica od opšteg društvenog, nacionalnog i državnog značaja". Ministarstvo navodi da su "status marginalnih građanskih udruženja tada dobile i mnoge nove protestantske crkve, koje su se usled perfidne zakonske regulative u ovoj oblasti delile u mnoštvo frakcija iz kojih su nastajale i nove pseudodenominacije, bez sopstvenog učenja, tradicije, organizacije i obredne prakse".